Liquorfistel met transnasale afdekking

Diagnose

Bij een liquorfistel lekt hersenvocht (liquor) via een opening in de schedelbasis en het hersenvlies naar buiten – bij de vorm die via de neus moet worden behandeld, naar de neusholte of de neusbijholten. Het vermoeden ontstaat meestal door eenzijdige, heldere, waterige afscheiding uit de neus. Ter bevestiging wordt het vocht onderzocht op bèta-2-transferrine. Computertomografie met dunne coupes en MR-cisternografie laten samen zien waar de opening zich bevindt en hoe groot deze is.

Symptomen

Kenmerkend is het gevoel dat er aan één kant helder, waterig vocht uit de neus loopt, dat bij liggen, vooroverbuigen of persen kan toenemen. Veel patiënten merken een zoute of metaalachtige smaak, vocht dat achter in de keel loopt of druk in het hoofd. Koorts, nekstijfheid en hevige hoofdpijn kunnen wijzen op een hersenvliesontsteking – in dat geval is onmiddellijke beoordeling door een arts nodig.

Oorzaken

Een liquorfistel ontstaat meestal na hoofd- of gezichtsletsel; minder vaak ontstaat deze na een ingreep aan de neusbijholten of de schedelbasis. Een deel van de lekkages ontstaat zonder uitwendige oorzaak, bijvoorbeeld bij een aanhoudend verhoogde hersendruk, aangeboren openingen in de schedelbasis of bij aandoeningen die het bot van de schedelbasis afbreken.

Behandelmogelijkheden

Kleine, pas ontstane lekkages stoppen soms vanzelf door rust te houden en persen te vermijden. Als er hersenvocht blijft weglekken, wordt de opening doorgaans endoscopisch via de neus gesloten: na een voorzichtige reiniging van de omgeving wordt de plek vanuit de neuszijde in meerdere lagen afgedekt, bijvoorbeeld met een bindweefsellaag, slijmvlies, vet of een combinatie daarvan. In geselecteerde gevallen wordt de afdekking aangevuld met een tijdelijke afvoer van hersenvocht via de lendenwervelkolom, totdat de afsluiting waterdicht is. Bij zeer grote of moeilijk bereikbare defecten kan een open benadering via de schedelbasis nodig zijn.

Endoscopische sluiting via de neus geldt als zeer betrouwbaar: in een overzichtsstudie van 289 op deze manier behandelde liquorfistels was de eerste ingreep in ongeveer negen van de tien gevallen succesvol. In totaal kon ongeveer 97 procent van de lekken endoscopisch worden gesloten. Na de operatie volgen controleonderzoeken en een periode waarin u niet mag persen, tillen of vliegen. Als de afsluiting niet blijvend dicht is, kan deze opnieuw worden aangebracht.