Mediane en laterale halsfistels

Diagnose

Mediane en laterale halsfistels zijn aangeboren gangen die overblijven uit de ontwikkeling van de schildklier en de hals. De mediane halsfistel volgt de weg die de schildklier vanaf de tongwortel naar het onderste deel van de hals heeft afgelegd en ligt in het midden van de hals; de laterale halsfistel volgt de embryonale aanleg van de kieuwbogen en ligt aan de zijkant, aan de voorrand van de grote halsspier. De huidopening en het uitgescheiden vocht worden beoordeeld; een echografisch onderzoek, minder vaak een MRI, toont het verloop en de uitgebreidheid. Bij een mediane afwijking wordt daarnaast gecontroleerd of er functionerend schildklierweefsel aanwezig is.

Symptomen

Mediane halsfistels uiten zich als een kleine opening of als een stevige, verschuifbare zwelling in het midden van de hals, meestal vlak boven het strottenhoofd; de zwelling beweegt mee bij het slikken of het uitsteken van de tong. Laterale halsfistels uiten zich als een kleine opening aan de voorrand van de grote halsspier, waaruit helder of melkachtig vocht komt. Beide vormen kunnen ontsteken, opzwellen en etteren; nadat de ettering is genezen, blijft vaak een voelbare streng of een litteken achter.

Oorzaken

Beide structuren ontstaan tijdens de embryonale ontwikkeling: het kanaal dat de schildklier op haar weg van de tongwortel naar het onderste deel van de hals volgt, sluit zich niet volledig. Als delen van de kieuwbogen, waaruit de hals en de oren ontstaan, niet verdwijnen, blijven ze als kanaal of cyste achter. Mediane afwijkingen worden meestal zichtbaar op de kinderleeftijd, vóór het tiende levensjaar; laterale afwijkingen vaker bij kinderen en jongvolwassenen.

Behandelmogelijkheden

Als de afwijking ontstoken is of pus bevat, wordt eerst de ontsteking behandeld, zo nodig door een pusophoping te openen en antibiotica toe te dienen, totdat de ontsteking tot rust komt. Mediane halsfistels worden operatief verwijderd, waarbij ook een deel van het tongbeen en de gang tot aan de tongbasis worden weggenomen om te voorkomen dat de afwijking opnieuw ontstaat. Laterale halsfistels worden als volledige gang met de huidopening en het inwendige vervolg verwijderd. Na de ingreep volgen controleonderzoeken; als er restweefsel achterblijft, kan een nieuwe ingreep nodig zijn.