Przetoka płynowa zamykana przez nos

Rozpoznanie

W przypadku przetoki płynowej płyn mózgowo-rdzeniowy wydostaje się na zewnątrz przez otwór w podstawie czaszki i oponie mózgowej – w postaci leczonej przez nos trafia do jamy nosowej lub zatok przynosowych. Podejrzenie powstaje najczęściej na podstawie jednostronnego wycieku przejrzystej, wodnistej wydzieliny z nosa. W celu potwierdzenia rozpoznania płyn bada się pod kątem obecności beta-2-transferyny. Cienkowarstwowa tomografia komputerowa oraz cysternografia metodą rezonansu magnetycznego wspólnie pozwalają określić lokalizację i wielkość otworu.

Objawy

Typowe jest uczucie jednostronnego wypływu przejrzystego, wodnistego płynu z nosa, które może nasilać się w pozycji leżącej, przy pochylaniu się lub parciu. Wielu pacjentów zauważa słony lub metaliczny smak, spływanie płynu do gardła lub ucisk w głowie. Gorączka, sztywność karku i silne bóle głowy mogą wskazywać na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – w takim przypadku konieczna jest natychmiastowa konsultacja lekarska.

Przyczyny

Przetoka płynowa najczęściej powstaje po urazie głowy lub twarzy; rzadziej jest następstwem zabiegu w obrębie zatok przynosowych lub podstawy czaszki. Część wycieków pojawia się bez zewnętrznej przyczyny, na przykład przy trwale podwyższonym ciśnieniu śródczaszkowym, wrodzonych ubytkach podstawy czaszki lub w przebiegu chorób powodujących ubytek kości podstawy czaszki.

Możliwości leczenia

Niewielkie, świeżo powstałe wycieki czasem ustępują przy oszczędzającym trybie życia i unikaniu parcia. Jeśli płyn mózgowo-rdzeniowy nadal wypływa, otwór zwykle zamyka się endoskopowo przez nos: po delikatnym oczyszczeniu okolicy miejsce to pokrywa się od strony nosa kilkoma warstwami, na przykład warstwą tkanki łącznej, błoną śluzową, tkanką tłuszczową lub ich połączeniem. W wybranych przypadkach zamknięcie uzupełnia się czasowym odprowadzaniem płynu mózgowo-rdzeniowego przez odcinek lędźwiowy kręgosłupa, do czasu uzyskania szczelności. W przypadku bardzo dużych lub trudno dostępnych ubytków może być konieczny otwarty dostęp przez podstawę czaszki.

Endoskopowe zamknięcie przez nos jest uznawane za bardzo niezawodną metodę: w pracy przeglądowej obejmującej 289 przetok płynu mózgowo-rdzeniowego leczonych w ten sposób pierwszy zabieg był skuteczny w około dziewięciu na dziesięć przypadków, a łącznie około 97 procent miejsc wycieku udało się zamknąć endoskopowo. Po operacji przeprowadza się badania kontrolne i przez pewien czas należy unikać parcia, dźwigania oraz podróży samolotem. Jeśli pokrycie ubytku nie zapewni trwałej szczelności, można wykonać je ponownie.