Tanı

İncelemeden önce burun mukozasına kısa süreyle sprey uygulanır: Sprey, mukozanın şişliğini hafifçe azaltır ve yüzeyini uyuşturur. Ardından esnek endoskop, burun tabanı boyunca dikkatlice ilerletilir. Bu sırada burun bölmesi, burun etleri, sinüs açıklıklarına uzanan dar geçişler ve geniz değerlendirilir. Daha sonra yutak ve gırtlak incelenebilir.

Endoskopi, dışarıdan görülemeyen bölgeleri görünür hâle getirir: Mukoza şişlikleri, darlıklar, polipler, salgı akış yolları, Östaki tüpü açıklığındaki değişiklikler ve gırtlaktaki bulgular görülebilir. Gerektiğinde bu sırada hücre örneği alınabilir.

Kronik sinüzitte, net bir endoskopik bulgu ileri tanısal değerlendirme sürecini kısaltabilir: Bir bilimsel derlemeye göre, burun endoskopisinde pozitif bulgu saptanması durumunda bilgisayarlı tomografi mutlaka gerekli değildir. Görüntülemenin gerekli olup olmadığına hekim, bulgulara ve hastalığın seyrine göre karar verir.

Devam eden ses kısıklığında, gırtlağın incelenmesi tanısal değerlendirmenin bir parçasıdır: Ses kısıklığına ilişkin uluslararası uzmanlık önerisi, ses kısıklığının dört haftadan uzun sürmesi durumunda gırtlağın görüntülenmesini öngörür. Ses kıvrımlarının hareketliliği, konumu ve yüzeyi endoskopik olarak değerlendirilebilir; ses kıvrımlarının ince hareketlerini değerlendirmek için tamamlayıcı yöntemler vardır.

Yenidoğan işitme taraması, işitme bozukluğuna işaret eden bulguların erken dönemde saptanmasını amaçlar. Otomatik işitsel beyin sapı yanıtı ölçümünde (AABR), BERAphone ile işitme yolunun ses uyaranlarına verdiği elektriksel yanıtlar kaydedilir. İnceleme mümkünse çocuk uyurken veya sakin bir şekilde yatarken yapılır.

Otoakustik emisyonlar (OAE), özellikle TEOAE, kulak kanalına yerleştirilen küçük bir probla ölçülür ve kokleadaki dış tüylü hücrelerin işlevi hakkında bilgi verir. Tarama sonucunda anormallik saptanması henüz bir tanı değildir ve ek işitme incelemeleriyle açıklığa kavuşturulmalıdır. Normal bir sonuç, tüm işitme bozukluklarını dışlamaz.

Kulaklık aracılığıyla farklı frekans ve şiddetlerde sesler verilir. Bir sesi ne zaman duyduğunuzu belirtirsiniz. Böylece ilgili işitme eşiklerini gösteren bir odyogram oluşturulur. Gerektiğinde inceleme, kemik yolu ölçümüyle tamamlanır.

Kelimeler veya sayılar dinler ve anladıklarınızı tekrarlarsınız. Ölçüm, farklı ses şiddetlerinde konuşmayı anlama düzeyini belirler; değerlendirilmek istenen duruma göre arka plan gürültüsü eşliğinde de test yapılabilir.

Kulak kanalındaki bir prob, hava basıncını kısa süreliğine değiştirir ve kulak zarı ile orta kulağın hareketliliğini ölçer. İnceleme, orta kulakta sıvı birikimine veya havalanma bozukluğuna ilişkin ipuçları verebilir; ancak işitme yetisini doğrudan ölçmez.

Küçük bir prob, ses uyaranından sonra kokleanın verdiği düşük şiddetli ses yanıtlarını kaydeder. Bu nesnel ölçüm, dış tüylü hücrelerin işlevi hakkında bilgi verir. Orta kulak sorunları sonucu etkileyebilir; OAE tek başına tüm işitme bozukluklarını dışlamaz.

Aynı anda iki ses verilir. Prob, bu sırada kokleada oluşan ek ses yanıtlarını ölçer. DPOAE, dış tüylü hücre işlevinin frekansa özgü olarak değerlendirilmesini sağlar.

Genellikle klik seslerinden oluşan kısa ses uyaranları, kokleada ölçülebilir yanıtlar oluşturur. Yaygın kullanılan tıbbi kısaltma TEOAE'dir. Bu yöntem, diğer kullanım alanlarının yanı sıra işitme taramasında da kullanılır ve diğer işitme testlerini tamamlar.

Cilt üzerine yerleştirilen elektrotlar, işitme yolunun beyin sapına kadar olan bölümünde ses uyaranlarına verilen elektriksel yanıtları kaydeder. Uyaranın ses şiddeti değiştirilerek işitme eşiği tahmin edilebilir. İnceleme sakinlik gerektirir ve özellikle işitme testinde aktif yanıtların güvenilir biçimde alınamadığı durumlarda yararlıdır.

Elektrotlar, kokleadan ve ona komşu işitme sinirinden sesle uyarılan elektriksel potansiyelleri kaydeder. Elektrotların yerleşimi kullanılan yönteme bağlıdır ve önceden açıklanır. Bu ölçüm, iç kulakla ilgili belirli klinik soruların değerlendirilmesine katkıda bulunabilir; ancak tek başına Menière hastalığının kesin tanısını koymaya olanak vermez.

Tinnitus, dışarıdan bir ses kaynağı olmaksızın ses algılanmasıdır. Değerlendirme, sesin ayrıntılı olarak tarif edilmesini ve frekansı ile şiddetinin ölçülmesini içerir: Tinnitus eşleştirme testi olarak adlandırılan testte, bir karşılaştırma sesi kişinin kendi kulağında duyduğu sesle eşleşene kadar ayarlanır. Ek olarak, bir gürültünün hangi düzeyden itibaren tinnitusu tamamen veya kısmen maskelediği de belirlenebilir.

Tinnitusa sıklıkla işitme kaybı eşlik ettiğinden, değerlendirmede saf ses eşik odyometrisi ve konuşma odyometrisi de yer alır. Standartlaştırılmış anketler ayrıca tinnitusun günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğini belirler ve zaman içindeki seyrinin karşılaştırılmasını sağlar. Bu ölçümler tinnitusu tanımlar, ancak tek başına nedenini göstermez. Yeni ortaya çıkan, tek taraflı veya nabızla eş zamanlı tinnitus ile ani işitme kaybının eşlik ettiği tinnitus, gecikmeden bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Muayene ekibi güvenliğinizi sağlarken gözleriniz kapalı olarak yerinizde adımlarsınız. Dönme veya sapma olup olmadığı gözlemlenir. Bu test, genel bir fikir veren tamamlayıcı bir yöntemdir ve tek başına denge bozukluğunun yerini güvenilir biçimde belirleyemez.

Ekip, ayaklarınız birbirine yakın dururken önce gözleriniz açık, ardından kapalı olarak ayakta duruşunuzu gözlemler. Ayakta durma dengesindeki değişiklikler, duyu sistemlerinin birlikte çalışmasına ilişkin ipuçları verir. Bu test, herhangi bir iç kulak hastalığına özgü değildir.

Ses uyaranları veya titreşimler, kasılı boyun kası üzerindeki cilt elektrotlarıyla ölçülen refleks yanıtları oluşturur. cVEMP, öncelikle sakkülün ve ilgili vestibüler refleks yollarının işlevini değerlendirir.

Siz yukarı bakarken, gözlerin altındaki elektrotlar ses uyaranlarına veya titreşimlere verilen refleks yanıtlarını kaydeder. oVEMP, öncelikle utrikül ve ilgili refleks yolları hakkında bilgi sağlar. Her iki VEMP yöntemi de diğer denge incelemelerini tamamlar.

Videonistagmografide, dahili kamerası bulunan bir ölçüm gözlüğü göz hareketlerini kaydeder. İnceleme birkaç bölümden oluşur: Işıklı hedeflerin takibi, hızlı bakış geçişlerinin incelenmesi, farklı baş pozisyonlarında pozisyon testi ve hekim tarafından gerekli görülürse, daha sıcak veya daha soğuk bir hava akımının kısa süreli dönme hissi yaratan baş dönmesini tetiklediği kalorik test. Bu göz hareketlerinin yönü, biçimi ve şiddetinden, denge organının bir veya iki tarafta değişmiş bir yanıt verip vermediği anlaşılabilir.

VNG ağrısızdır ve genellikle bir ila iki saat sürer. İnceleme öncesinde makyaj yapmamalı, alkol ve kafein tüketmemelisiniz. Bazı ilaçlar sonucu etkileyebilir; bunlara ara verip vermemeniz gerektiğini randevu öncesinde hekiminizle görüşün ve hiçbir ilacı kendi kararınızla bırakmayın. Kısa süreli sersemlik veya bulantı görülebileceğinden, birinin sizi almaya gelmesi önerilir.

Oküler karşı yuvarlanma testinde, baş veya vücut yana eğildiğinde gözlerin nasıl döndüğü video ölçüm gözlüğüyle kaydedilir: Gözler refleks olarak hafifçe ters yönde döner. Bu ölçüm, otolitlerin aracılık ettiği, ağırlıklı olarak utrikülle ilişkili yer çekimi ve konum algısı hakkında ipuçları verir. Yöntem diğer denge incelemelerini tamamlar, görüntülemenin yerini almaz ve her baş dönmesi türünde gerekli değildir.

Transkraniyal manyetik stimülasyonda, başın üzerindeki bir bobin, serebral korteksi etkinleştiren kısa manyetik uyarılar üretir; bunların sonucunda oluşan kas yanıtları elektrotlarla kaydedilir. Kulak burun boğaz hekimliğinde bu yöntem, bugüne kadar ağırlıklı olarak denge organı ile beyin arasındaki bağlantıları incelemeye yönelik araştırmalarda kullanılmıştır. Bir KBB kliniğindeki rutin tanısal incelemeler arasında yer almaz ve özellikle nörolojik veya bilimsel soruların araştırılmasında önem taşır.

Uygulamadan önce epilepsi, beyin pili veya baş bölgesindeki metal implantlar gibi kontrendikasyonlar değerlendirilmelidir. Böyle bir incelemeye ihtiyaç olup olmadığına hekim, klinik değerlendirmeden sonra karar verir; inceleme, bunun için donatılmış nöroloji veya araştırma birimlerinde gerçekleştirilir.

Baş itme testi sırasında bakışınızı bir noktaya sabitlersiniz; bu sırada hekim başınızı hızlı ve nazik bir şekilde sola veya sağa çevirir. Denge işlevi sağlamsa gözler, bakışın sabitlendiği nokta kaybedilmeden bu harekete otomatik olarak uyum sağlar. Hareket doğru şekilde dengelenmezse göz küçük bir düzeltme hareketi yapar. Bu, o taraftaki denge organının daha zayıf çalıştığına işaret eder.

Video destekli yöntemde (vHIT) göz hareketleri küçük bir gözlük aracılığıyla kaydedilir. Böylece her bir yarım daire kanalı için bakışı sabit tutma performansı ölçülebilir ve küçük düzeltme hareketleri de kaydedilir. Test yalnızca birkaç dakika sürer ve kalorik test gibi diğer incelemeleri tamamlar; onların yerini almaz.

Yutkunduğunuz sırada burundan belirli bir hava basıncı uygulanır. Kulakta yapılan bir ölçüm, Östaki tüpünün açılıp açılmadığını, ne zaman açıldığını ve basıncı orta kulağa iletip iletmediğini kaydeder. Sonuçlar şikâyetler, kulak zarı bulguları ve diğer testlerle birlikte değerlendirilir; bu ölçüm tek başına Östaki tüpü işlev bozukluğunu ne kanıtlar ne de dışlar.

Aktif anterior rinomanometri, serbest solunum sırasında burun açıklığının önündeki hava basıncını ve hava akımını ölçer. Bu iki değerden burun solunumundaki akım direnci, sağ ve sol burun tarafı için ayrı ayrı hesaplanır. Bu değer, o anda solunumun ne kadar kolay veya zor olduğunu gösterir. Sonuçlar, mukozanın o sırada ne kadar şiş olduğuna bağlıdır ve gün içinde değişebilir; şikâyetler ve endoskopik bulgularla birlikte değerlendirilir.

Rinorezistometride burun direnci yalnızca tek bir değer olarak değil, solunum döngüsü boyunca kesintisiz olarak gösterilir. Böylece direncin nefes alıp verirken nasıl değiştiği gözlemlenebilir. Bu gösterim, solunum sırasında daralma oluşan, kararsız bir burun solunumuna işaret edebilir. Bu yöntem de daralmanın nerede olduğunu tek başına belirlemez; endoskopi ve rinomanometri ile birlikte değerlendirilir.

Akustik rinometri — bazen akustik rinomanometri olarak da adlandırılır — ses darbeleriyle çalışır: Burun içine kısa bir ses gönderilir ve bir cihaz, geri yansıyan yankılardan burun boşluğunun farklı mesafelerdeki kesit alanını hesaplar. Böylece en dar kesit alanı ve burun boşluğunun hacmi belirlenebilir. Yöntem, burun yollarının şeklini tanımlar; ancak hava akımını veya akım direncini göstermez. Bu nedenle sıklıkla rinomanometri ile birlikte kullanılır.

FeNO ölçümü sırasında küçük bir ölçüm cihazına sakin ve düzenli bir şekilde nefes verirsiniz. Nefesle dışarı verilen havadaki nitrik oksit (NO) oranı değerlendirilir. İnceleme girişimsel değildir, yalnızca birkaç dakika sürer ve solunum fonksiyon testini tamamlar; onun yerini almaz.

Yüksek bir değer, örneğin alerjik astımda görülen belirli bir hava yolu iltihabı türüne işaret edebilir. Yetişkinlerde 25 ppb'nin altındaki değerler düşük, 50 ppb'nin üzerindeki değerler yüksek kabul edilir. FeNO değeri tek başına tanı koydurmaz; hekim ekibi bu değeri muayene, solunum fonksiyonu ve diğer bulgularla birlikte değerlendirir.

Tedavi öncesinde somut endikasyon, olası kontrendikasyonlar ve basınç eşitleme yeteneği değerlendirilir. Riskler arasında özellikle kulaklarda ve paranazal sinüslerde basınca bağlı hasarlar bulunur; başka yan etkiler de mümkündür. Yararlar, alternatifler, uygulama süreci ve masrafların karşılanması önceden görüşülür. Ekip, basınç odası tedavisinin uygulanıp uygulanamayacağını ve nerede uygulanabileceğini sizinle birlikte netleştirir.

Üç alt bileşen değerlendirilir: kokuları tanıma (identifikasyon), benzer kokuları birbirinden ayırt etme (diskriminasyon) ve henüz algılanabilen en düşük konsantrasyon (eşik). Örneğin koku kalemleri veya koku kartları içeren standartlaştırılmış test setleri, yaşa göre referans değerlerle karşılaştırılan, birbiriyle kıyaslanabilir değerler sağlar. İnceleme için burundan solunumun yeterince açık olması gerekir; nezle durumunda veya dekonjestan burun spreyi kullanımının hemen ardından inceleme başka bir zamana ertelenir.

Tatlı, ekşi, tuzlu, acı ve umami temel tatlarını değerlendirmek için dil üzerine çözeltiler veya çözelti emdirilmiş test şeritleri uygulanır ve algılanan tatların adlandırılması istenir. Tat olarak deneyimlediğimiz duyumun büyük bir bölümü burun yoluyla oluştuğundan (retronazal koku alma), tatla ilgili şikâyetlerde genellikle koku alma da incelenir.

Koku duyusunun azalması veya kaybolması durumunda, solunum yolu enfeksiyonları ya da kafa yaralanmaları sonrasında, burun poliplerinde ve kronik sinüzitte, ayrıca belirli nörolojik durumların değerlendirilmesinde inceleme yapılması yararlıdır. Bir koku alma bozukluğunun tedavi edilip edilemeyeceği ve nasıl tedavi edilebileceği, nedenine bağlıdır. Ekip, hangi incelemenin gerekli olduğunu ve incelemenin burada mı yoksa uzmanlaşmış bir merkezde mi yapılacağını önceden netleştirir.

Virüsün saptanması için küçük bir fırça veya spatula ile hücre örneği alınır. Örnek alma işlemi kısa sürede tamamlanır ve genellikle iyi tolere edildiği belirtilir; alınan materyal bir taşıma sıvısı içinde laboratuvara gönderilir.

Laboratuvarda viral DNA genellikle PCR ile saptanır. Bu sırada yüksek riskli mi yoksa düşük riskli bir tipin mi bulunduğu da belirlenebilir. Bu sonuç, sonraki değerlendirmeleri ve kontrol aralıklarını etkiler.

Yüksek riskli tipler, anogenital bölgenin yanı sıra ağız ve yutak bölgesini de etkileyebilir. Ağız ve yutak bölgesindeki skuamöz hücreli karsinomların önemli bir bölümü HPV enfeksiyonundan kaynaklanır. Bu nedenle bu bölgedeki anormal bulgular hekim tarafından değerlendirilir.

Herpes simpleks ve varisella zoster virüslerinde, virüs DNA'sının PCR ile saptanması standart yöntem olarak kabul edilir: Bu yöntem özellikle duyarlı ve özgüldür, genellikle 24 saat içinde sonuç verir ve virüs tiplerini birbirinden ayırt eder.

Kanda antikor saptanması, bağışıklık sisteminin etkenle geçmişte veya şu anda karşılaştığını gösterir; ancak bu karşılaşmanın zamanını belirlemede daha az kesindir. Virüs kültürü ve doğrudan floresan işaretleme, özellikle erken dönem lezyonlarda sonuç verir.

Test, özellikle tedavinin test sonucuna bağlı olduğu durumlarda yararlıdır; örneğin yüzde zona olduğunda, su dolu kabarcıklarla birlikte ani işitme veya denge değişikliklerinde, virüse bağlı yüz felci şüphesinde ya da enfeksiyon sonrası koku ve tat bozukluklarında. Kararı, muayeneyi yapan hekim bulgulara ve hastalığın seyrine göre verir.

İstirahat EKG'si için bir muayene yatağına rahat bir şekilde uzanırsınız. Göğsünüze, kollarınıza ve bacaklarınıza küçük elektrotlar yerleştirilir ve kablolarla EKG cihazına bağlanır; ölçüm yalnızca birkaç dakika sürer.

Eğrideki dalgalar, kalpteki elektriksel uyarılma sürecini izler. Dalgaların yüksekliği, eğimi, süresi ve aralarındaki zaman aralıkları üzerinden kalp ritmi, kalp hızı ve uyarı oluşumundaki bozukluklar değerlendirilebilir.

Anestezi ve yatarak tedavi öncesindeki değerlendirmede kalbin efora dayanıklılığı da ele alınır. Kalbin hızlı atması, teklemesi, baş dönmesi veya nefes darlığı durumunda EKG değerlendirmesi, gerektiğinde uzun süreli EKG veya efor EKG'si ile tamamlanır.

Kısa bir bilgilendirmenin ardından derin bir nefes alır ve havayı olabildiğince güçlü ve uzun süre ağızlığa üflersiniz. Ölçüm birkaç kez tekrarlanır; genellikle on dakikadan kısa sürer.

Özellikle ilk saniyede dışarı verilen hava miktarı (FEV1) ve toplam dışarı verilen hava miktarı (FVC) değerlendirilir. Hekimler, bu değerlerin birbirine oranından hava yollarının daralıp daralmadığını veya akciğer hacminin azalıp azalmadığını belirler.

Nedeni açıklanamayan nefes darlığı, devam eden öksürük veya balgam, astım ya da KOAH'ta hastalığın seyrinin izlenmesi ve ameliyat öncesinde risk değerlendirmesi, ölçüm yapılmasının nedenleri arasındadır. Uyku tıbbı kapsamında da ek olarak solunum fonksiyonu değerlendirilebilir.